Domateste demir ve çinko eksikliği
Proverim ziraat ekibi · Güncelleme: 18 Kasım 2026

Domateste demir ve çinko ne işe yarar?
Demir, yaprağın yeşilini yapan klorofilin oluşması için şarttır. Klorofilin içinde demir yoktur ama demir olmadan bitki klorofil yapamaz; fotosentez, solunum ve protein yapımında görev alan enzimler de demire bağlıdır. Domateste demir yetersiz kalınca yaprak sararır, bitki güneşi şekere çeviremez, meyve rengi ve gelişimi de zayıflar.
Çinko, büyüme hormonu oksinin yapımında ve birçok enzimde rol alır. Çinko az olunca bitki boyuna uzayamaz, yaprak açamaz: boğumlar kısalır, yapraklar küçük ve kalın kalır. Çiçeklenme ve meyve tutumu dönemi de bundan etkilenir.
İkisi de mikro elementtir: bitki az miktarda ister ama yokluğunda hiçbir makro gübre işe yaramaz. Bitki içinde az hareket ettikleri için eksiklikleri yaşlı yapraklarda değil, yeni çıkan uçlarda görülür. Bu, onları alttan başlayan magnezyum eksikliğinden ayırmanın en kolay yoludur.

Sık sorulanlar
Domateste çinko ve bor ne işe yarar?
Domateste çinko büyüme hormonu oksinin yapımında ve yaprak, boğum gelişiminde; bor ise hücre duvarı yapımında, polen çimlenmesinde ve çiçekten meyveye geçişte görev alır. Bor eksikliğinde büyüme ucu zarar görür, meyvede şekil bozukluğu ve çatlak görülebilir.
Demir mi, çinko mu? Belirtileri ayırın
Demir eksikliği belirtileri
- En üstteki genç yapraklarda başlar: “domates tepe sararması”.
- Damarlar yeşil kalır, damar araları açık yeşil-sarı olur; yaprak ağ gibi görünür.
- Yaprak boyu genellikle normaldir, şekli bozulmaz.
- İleri durumda tüm uç sararır, sonra beyaza yakın soluklaşır.
- Bitki büyür ama uçlar soluk kalır, meyve rengi zayıflar.
Çinko eksikliği belirtileri
- Genç ve orta yapraklarda görülür.
- Yapraklar küçülür, kalınlaşır, sertleşir, aşağı doğru kıvrılabilir.
- Boğum araları kısalır; bitki sıkışık, bodur, “rozet” görünümlü olur.
- Orta damar boyunca açık renkli lekeler, bazen bronzlaşma görülür.
- Serada az, açık tarlada kireçli ve fosforu yüksek toprakta daha sıktır.
Sık sorulanlar
Domates tepe sararması neden olur?
Domateste en üst yaprakların damarlar yeşil kalarak sararması en çok demir eksikliğinden olur. Kireçli, yüksek pH’lı toprak, bikarbonatlı sulama suyu ve soğuk-ıslak toprak demirin köke ulaşmasını engeller.
Domateste demir ve çinko eksikliğinin 5 nedeni
Türkiye topraklarının büyük kısmında sorun demirin ya da çinkonun hiç olmaması değil, bitkinin alamamasıdır. En sık nedenler:
01Kireçli, yüksek pH’lı toprak
Toprak pH’ı nötrü geçip 7,2’nin üstüne çıktıkça demir, bitkinin alamadığı oksit formuna döner. Çinko da kireç ve karbonatlarla bağlanır. İç Anadolu, Güneydoğu ve Akdeniz’in kireçli topraklarında domateste tepe sararması bu yüzden yaygındır. Domates için uygun pH genellikle 6,0–6,5 civarıdır.
02Bikarbonatlı (kireçli) sulama suyu
Toprak düzgün olsa bile kuyu suyu bikarbonat bakımından zenginse, her sulamada kök bölgesinin pH’ı biraz daha yükselir ve demir çöker. Musluk ağzında ya da damlatıcıda beyaz kireç birikiyorsa suyunuzu tahlil ettirin.
03Soğuk ve ıslak toprak
İlkbaharda soğuk toprakta kök yavaş çalışır; su basmış, havasız toprakta kök nefes alamaz. İki durumda da demir ve çinko alımı düşer. Bu tip sararma hava ısınıp toprak tavlanınca çoğu zaman kendiliğinden düzelir.
04Fazla fosfor
Fosforlu gübre gereğinden fazla verildiğinde hem demirin hem çinkonun alımını baskılar. Özellikle her yıl taban gübresi olarak yüksek fosfor verilen tarlalarda çinko eksikliği belirginleşir. Bu yüzden toprak analizine göre gübrelemek önemlidir; bkz. domateste fosfor.
05Zayıf, sınırlı kök
Sıkışık toprak, küçük saksı, kök yarası ya da dikim şoku kökün keşfettiği toprak hacmini daraltır. Mikro elementler toprakta dağınık ve az bulunduğu için kılcal kökü az olan bitki onlara ulaşamaz.
Hangi belirti, hangi neden, ne yapmalı?
Sararma her zaman demir değildir. Yerine ve şekline bakarak ayırın; emin değilseniz yaprak ve toprak analizi yaptırın.
| Belirti | Olası neden | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Tepe yapraklar sarı, damarlar yeşil | Demir eksikliği (kireçli toprak, yüksek pH) | Toprağa EDDHA şelatlı demir; kök bölgesini havalandırın |
| Tepe sarı, ilkbahar, toprak soğuk-ıslak | Kök çalışmıyor | Sulamayı azaltın, toprağın ısınmasını bekleyin |
| Küçük, kalın yapraklar, kısa boğumlar | Çinko eksikliği | Çinko sülfat ya da şelatlı çinko; fosforu azaltın |
| Alt yapraklarda damar arası sararma | Magnezyum eksikliği | Bkz. magnezyum |
| Tüm bitki açık yeşil, alttan başlıyor | Azot eksikliği | Bkz. yaprak sararması |
| Sararmayla birlikte leke, solgunluk, şekil bozukluğu | Hastalık veya zararlı olabilir | İl tarım müdürlüğüne ya da ziraat mühendisine danışın |
Domateste demir ve çinko eksikliği nasıl giderilir?
Önce teşhis
Toprak pH’ını, kireç oranını ve mümkünse sulama suyunun bikarbonatını ölçtürün. Yaprak analizi demir ile çinkoyu kesin ayırır. Tahmine göre gübre atmak çoğu zaman sorunu başka elemente kaydırır.
Kök bölgesini düzeltin
Aşırı sulamayı bırakın, sıkışık toprağı havalandırın, organik madde ekleyin. Kök nefes almadan hiçbir demir gübresi tam etki etmez.
Demiri doğru formda verin
Kireçli ve yüksek pH’lı toprakta topraktan uygulamada EDDHA şelatlı demir tercih edilir; EDTA ve DTPA şelatlar ya da demir sülfat yüksek pH’ta çabuk etkisini kaybeder. Hızlı yeşillenme için yapraktan demir de verilebilir ama etkisi kısa sürer. Doz için etiketteki talimata uyun.
Çinkoyu ve fosforu dengeleyin
Çinko eksikliğinde çinko sülfat ya da şelatlı çinko topraktan veya yapraktan verilir. Aynı zamanda fosforlu gübre gereğinden fazlaysa azaltılır.
Suyu yönetin
Sulama suyu çok bikarbonatlıysa damla sistemde asitleme gibi yöntemleri bir ziraat mühendisiyle planlayın. Programın tamamı için domates gübreleme programı.
Sık sorulanlar
Domateste demir eksikliği nasıl giderilir?
Domateste demir eksikliği, önce toprağın pH’ı ve sulama düzeltilip ardından kireçli topraklarda EDDHA şelatlı demir verilerek giderilir. Hızlı yeşillenme için yapraktan demir uygulanabilir ama kalıcı çözüm kök bölgesindedir.
Demir toprakta, Proverim köke taşır
Kireçli toprağa ne kadar demir atarsanız atın, kök onu alamıyorsa yaprak sarı kalır. Proverim Mikrobiyal Gübre gübre programınızın yerini almaz; verdiğiniz ve toprakta zaten bulunan demir ile çinkonun köke ulaşmasına yardımcı olur.
B. subtilis siderofor adı verilen, demiri yakalayan maddeler üretir; böylece toprakta bağlı duran demirin kök tarafından alınmasına katkı sağlar. Aynı zamanda oksin (IAA) ile yeni kılcal kök gelişimini destekler. B. amyloliquefaciens kök bölgesine hızla yerleşir, ürettiği organik asitlerle kök çevresinde mikro elementlerin çözünürlüğüne yardımcı olur. B. megaterium organik asitlerle bağlı fosforu çözer; fosfor ile mikro elementler arasındaki dengeye katkı sağlar. Bakanlık lisanslıdır (Tescil 2022TO2638, Lisans 3337).
- 4–5 gerçek yaprakta topraktan: 1 L / 200 L su (2 dekara kadar) · saksıda her saksıya ayda bir 50 mL
- Çiçeklenme sonrası yapraktan: 1 L / 300 L su (3 dekara kadar) · saksıda her saksıya ayda bir 30 mL · sabah erken ya da akşamüstü, 10–30 °C
- Meyve tutumunda topraktan: damlamada sulamanın son 15–20 dakikası, ardından 5 dk temiz su
- Şelatlı demir ve kimyasal gübrelerle aynı tankta karıştırılmaz, en az 1 hafta ara verilir; 1 L Proverim ürünle gelen 0,5 L şilempe ile karıştırılır, aynı gün kullanılır

Sık sorulanlar
Sorunuz yoksa domatesinizin fotoğrafını WhatsApp'tan gönderin, ziraat mühendisimiz baksın.
WhatsApp'tan sorDomateste demir eksikliği belirtileri nelerdir?
Domateste demir eksikliğinin ilk belirtisi en üstteki genç yaprakların damarlar yeşil kalırken aralarının sararmasıdır. İleri durumda tüm uç sararıp beyaza yakın soluklaşır, gelişme yavaşlar.
Domateste demir ne işe yarar?
Domateste demir, yaprağın klorofil yapması ve fotosentez için şarttır; ayrıca solunum ve protein yapımında görev alan enzimlerde rol oynar. Demir yetersizse yaprak sararır, bitki az şeker üretir.
Domateste çinko eksikliği belirtileri nelerdir?
Domateste çinko eksikliğinde yapraklar küçülür, kalınlaşıp sertleşir, boğum araları kısalır ve bitki bodur, sıkışık görünür. Orta damar boyunca açık renkli alanlar ve bronzlaşma görülebilir.
Domateste çinko ne işe yarar?
Domateste çinko, büyüme hormonu oksinin yapımında ve birçok enzimin çalışmasında görev alır. Çinko yeterli olmazsa bitki boy atamaz, yaprak açamaz ve çiçeklenme zayıflar.
Domateste çinko eksikliği nasıl giderilir?
Domateste çinko eksikliği çinko sülfat veya şelatlı çinkonun topraktan ya da yapraktan verilmesiyle giderilir. Fosforlu gübre fazla verilmişse azaltılmalıdır, çünkü fazla fosfor çinko alımını baskılar.
Bunlar da işinize yarar




Kaynaklar
- Torres Quezada, E. (2024). The Importance of Iron in Vegetable Crop Nutrition in North Carolina. NC State Extension. https://content.ces.ncsu.edu/the-importance-of-iron-in-vegetable-crop-nutrition-in-north-carolina
- Yara. Iron deficiency in tomato; Zinc deficiency in tomato. https://www.yara.co.uk/crop-nutrition/tomato/nutrient-deficiencies-tomato/
- Alloway, B. J. (2008). Zinc in Soils and Crop Nutrition. International Zinc Association & International Fertilizer Industry Association.
- Hider, R. C. & Kong, X. (2010). Chemistry and biology of siderophores. Natural Product Reports 27:637–657. https://doi.org/10.1039/b906679a